Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru

Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru; Anayasa, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) ve ek protokollerde güvenceye alınan temel hak ve özgürlüklerin ihlal edilmesi durumunda başvurulan bir yargı yoludur.

Bireysel başvuru için ihlal edilen temel hak ve özgürlüklerin Anayasa ve AİHS ile güvenceye alınmış olması gerekir. Bunların haricindeki ihlaller için bireysel başvuru yapılamaz.

Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru; ceza hukuku, idare hukuku, infaz hukuku ve medeni hukuk gibi farklı hukuk alanlarındaki ihlal edilen haklar için yapılabilir. Bu başvurunun kabulü ile hak ihlalinin giderilmesi için ilgili mahkemeye veya devlet kurumuna yazı yazılır. Böylece ihlal edilen hak ve doğurduğu sonuçlar ortadan kaldırılır.

İçerik

Anayasa Mahkemesi (AYM), Türkiye’deki en yüksek yargı mercii konumundadır. Kararları kesindir ve itiraz yolu kapalıdır. Ancak bireysel başvuru için AYM tarafından belirlenen kurallara göre hareket edilmesi ve bunun dışına çıkılmaması gerekir. Bu yüzden bireysel başvuru yaparken mutlaka deneyimli bir avukattan hukuki destek alınmalıdır. Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru süreçlerine ilişkin ihtiyaçlarınız için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Nedir?

Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru; Anayasa’da ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nde garanti altına alınan temel hak ve özgürlüklerin ihlal edilmesi durumunda kullanılan bir yargı yolu olarak ifade edilebilir. Bireysel başvuru için güvenceye alınan temel hak ve özgürlüklerin kamu gücü tarafından ihlal edilmiş olması gerekir. Farklı kişilerin veya kuruluşların ihlalleri için bireysel başvuru yapılamamaktadır.

Bireysel başvuru hakkı, 2010 yılında yapılan düzenleme ile getirilmiştir. 5982 sayılı kanunla, Anayasa’nın 148 ve 149. maddelerinde yapılan değişiklikle bireysel başvuru hakkı verilmiştir. Daha sonra ise Anayasa Mahkemesi İç Tüzüğünün 59-84 maddeleri arasında başvuruya dair usuller belirlenmiştir. Ayrıca 6216 sayılı Anayasa Mahkemesi Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 45-51 maddeleri arasında bireysel başvuru hakkı düzenlenmiştir.

Başvuru yapılacak konuların Anayasa’da, AİHS’de ve ek protokollerde yer alması gerekmektedir. Bunların tamamında yer almayan bir hak için bireysel başvuru yapılması söz konusu değildir. Örneğin; mülkiyet hakkı hem Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında hem de AİHS’de güvenceye alınmıştır ve mülkiyet hakkı ile ilgili bireysel başvuru yapılabilmektedir. Ancak Anayasa’da koruma altında olmasına karşın, AİHS’de yer almayan sosyal güvenlik hakkı için bireysel başvuru yapılması mümkün değildir.

Bireysel başvuru, meydana gelen hak ihlalinin giderilmesi için yapılır. Ancak yapılan başvuru sonuçlanana kadar ihlalin durdurulması veya iptal edilmesi gibi bir durum söz konusu değildir. Örneğin; haksız tutuklama nedeniyle (özgürlük ve güvenlik hakkı) yapılacak bireysel başvuru, tutuklama tedbirinin iptal edilmesine neden olmaz. Bireysel başvuru sonuçlanana kadar tutuklama tedbiri ile ilgili kararı ilgili mahkeme verir. Ancak AYM tarafından bireysel başvuru kabul edildiğinde, ilgili mahkemenin tutuklama tedbirini ortadan kaldırması gerekir.

Kimler Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru Yapabilir?

Anayasa Mahkemesi’ne gerçek ve tüzel kişiler bireysel başvuru yapabilir. Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nde güvenceye alınan haklardan birinin ya da birkaçının ihlal edildiğini düşünen gerçek ve tüzel kişiler, bireysel başvuru yapabilmektedir.

Tüzel kişilerin yapacağı başvurular, tüzel kişiliğe yönelik hak ihlalleri için olmalıdır. Gerçek kişilerin uğradığı hak ihlalleri için tüzel kişilerin başvuru yapması mümkün değildir. Burada bir karışıklık yaşanmaması için hukuki destek alınması önemlidir. Tüzel kişiliğe sahip olan dernekler, şirketler ve vakıflar gibi yapılar, bu hakka sahiptir. Buna karşın kamu tüze kişilerine ilgili hak verilmemiştir. Dolayısıyla kamu tüzel kişilerin bireysel başvuru yapması mümkün değildir.

Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Şartları

Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru için temel şart, olağan yargı yollarının tüketilmesidir. Ortada bir ihlal olmasına karşın, ilgili ihlale karşı başvuru yapılacak farklı mahkemeler varsa bireysel başvuru yapılamaz. Yapılsa dahi AYM tarafından iç hukuk yollarının tüketilmediği gerekçesi ile bu başvuru incelenmez ve direkt olarak reddedilir.

Bireysel başvuru yargısal süreçlerin tüketilmesi gerekir. Bu durum, olağan yargı yollarının tüketilmesi olarak da isimlendirilir. Bir konudaki hak ihlali için bireysel başvuru yapmadan önce kararın kesinleşmesi ve başvuru için farklı bir yolun kalmaması gerekir. Ayrıca bir olaya ilişkin birden fazla yargısal yol olması durumunda, bunlardan en etkili olanının tüketilmesi yeterli kabul edilir.

Örneğin; herhangi bir suçtan dolayı tutuklanan ve yerel mahkemede mahkumiyet kararı verilen bir kişi, ilk olarak Bölge Adliye Mahkemesi’ne, oradan sonuç alamaması durumunda ise Yargıtay’a başvuru yapmalıdır. Yargıtay’dan da başvuru alınamaması durumunda Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yapılabilir. Bu yollar tüketilmeden bireysel başvuru yapılması mümkün değildir.

Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Süresi

Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru süresi, 30 gündür. Olağan yargı yollarının tüketilmesinden sonraki gün başlayan bu süre içerisinde bireysel başvurunun yapılması gerekir. Geçerli bir mazereti olmadığı halde bu süre içerisinde başvuru yapmayanlar, bireysel başvuru hakkını kaybetmiş sayılır.

Bireysel başvuru süresi, olağan yargı yollarının son aşamasındaki mahkeme kararının öğrenilmesi ile başlar. Burada önemli olan nokta, kararın öğrenilmesidir. Yani tebliğ edilme şartı yoktur. Daha açık ifade ile birçok alandaki yargılamaların son aşaması Yargıtay veya Danıştay’dır. Yargıtay ve Danıştay kararları tebliğ edilmeden önce UYAP sisteminden öğrenilirse başvuru süresi UYAP’tan öğrenme tarihinde başlar.

Ceza yargılamalarında Yargıtay tarafından yapılan onamalarda tebliğ sorunları ortaya çıkabilmektedir. AYM, Yargıtay kararının tebliğ edilmediği durumlarda, Yargıtay ilamının mahkeme kalemine geldiği tarihten sonraki 3 aylık süreçte öğrenilmesi gerektiğini, öğrenilmediği hallerde ise 3 ayın sonunda 30 günlük başvuru süresinin başlayacağını kabul etmiştir.

AYM, mazeret olarak ağır hastalık, trafik kazası gibi durumları kabul etmektedir. Daha az ciddi olan mazeretleri ise çoğunlukla kabul etmemektedir. Mazeretleri kabul edilen kişiler, mazeretin ortadan kalktığı tarihten sonraki 15 gün içerisinde bireysel başvuruyu yapmalıdır.

Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Formu

Anayasa Mahkemesi’ne bireyse başvuru yapabilmek için AYM’nin paylaşmış olduğu bireysel başvuru formunun kullanılması gerekir. Bu form, en son 2018 yılında yapılan iç tüzük değişikliği ile yenilenmiştir. AYM’nin resmi web sitesinden indirilen bu form ile başvuru yapılması gerekir.

Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru formu, iç tüzük ekinde Ek-1 olarak yer almaktadır. Başvuru yaparken Adobe Reader veya benzeri bir program ile bu form açılmalı ve doldurularak başvuru yapılmalıdır. Formun üzerinde, nasıl doldurulması gerektiğine dair detaylı bilgiler yer almaktadır.

Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Nasıl Yapılır?

Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru, AYM’nin iç tüzüğünde belirtmiş olduğu kurallara uygun şekilde yapılmalıdır. Belirtilen şekilde yapılmayan başvurular direkt reddedilir. Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru yapmak için izlenmesi ve dikkat edilmesi gereken hususlar aşağıdaki gibidir:

İlk olarak AYM’nin sitesinden bireysel başvuru formu indirilmeli ve Adobe Reader (veya benzeri programlar) ile açılmalıdır.
Formun üst kısmında yer alan kişisel bilgiler doğru ve eksiksiz olarak yazılmalıdır.
Bireysel başvuruya konu olan olay ile ilgili iç hukukta gidilen mahkemeler, ilgili bölüme tarihsel sıra ile yazılmalıdır.
Başvuru formuna eklenecek ekler, yine tarihsel sıra ile yazılmalıdır. Nüfus cüzdanı fotokopisi de ekler arasında olmalıdır. Nüfus cüzdanı fotokopisinin olmaması, ret nedenidir.
İlgili bölümlere olaylar tarihsel sıralamaya göre yazılır.
İhlal edilen haklar ve bunlara dair detaylar ilgili bölüme yazılır.
Tarih ve imza kısmı doldurularak formun doldurulma süreci tamamlanır ve başvuru yapılır.

Bireysel başvuru formu, bilgisayar ortamında doldurulabileceği gibi çıktısı alındıktan sonra el yazısı ile de doldurulabilir. Bu noktada herhangi bir kısıtlama bulunmamaktadır. Ancak el yazısı ile doldurulması durumunda, yazıların okunur olmasına dikkat edilmelidir.

Doldurulan bireysel başvuru formu, uygun kanallar ile Anayasa Mahkemesi’ne gönderilir ve böylece başvuru yapılmış olur. Formun gönderilme tarihi, başvuru tarihi olarak kabul edilir.

Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Nereye Yapılır?

Bireysel başvuru formu doldurulduktan sonra uygun kanallar ile Anayasa Mahkemesi’ne gönderilmelidir. Bunun için kullanılacak yollar şu şekildedir:

Anayasa Mahkemesi’ne giderek başvuru formu elde verilebilir.
Herhangi bir adliyeye gidilerek, nöbetçi mahkemeler ile başvuru formu Anayasa Mahkemesi’ne gönderilebilir.
Yurtdışı temsilciliklerinden başvuru yapılabilir.
Cezaevinde bulunanlar, cezaevi idaresi üzerinden başvurularını gerçekleştirebilir.

Bu yöntemlerin haricindeki yollarla yapılan başvurular kabul edilmemektedir. Örneğin, hazırlanan başvuru formunun PTT veya kargo ile gönderilmesi, kabul edilen bir başvuru yöntemi değildir.

Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Ücreti ve Diğer Masraflar

Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru ücreti, 3.518 TL’dir. Harç ücreti adı altında alınan bu rakam, her yıl değişmektedir. 2024 yılı için geçerli olan rakam bu şekildedir. Harç ücretinin haricinde istenen veya alınan farklı bir ücret ya da masraf bulunmamaktadır.

Adli Yardım ile Bireysel Başvuru Nasıl Yapılır?

Adli yardım, bireysel başvuru ücreti (harç ücreti) ödemeden başvuru yapmayı sağlayan bir yöntemdir. Bu yöntem için başvurucunun maddi durumunun iyi olmaması ve başvuru harcını ödeyecek gücünün bulunmaması gerekir.

Maddi durumu iyi olmayanlar, başvuru sırasında formdaki adli yardım bölümünü işaretlemeli ve bu bölüme adli yardım isteme gerekçelerini yazmalıdır. Ayrıca maddi durumlarının kötü olduğunu gösteren belgeler var ise bunları da başvuru formuna ekleyebilirler.

Bireysel Başvuru Formuna Hangi Belgeler Eklenmelidir?

Bireysel başvuru formuna eklenmesi gereken bazı belgeler ve evraklar vardır. Başvurunun değerlendirmeye alınabilmesi için bu belgeler büyük bir öneme sahiptir. Bireysel başvuru formuna eklenmesi gereken belgeler şunlardır:

Nüfus Cüzdanı Fotokopisi: Kişinin kimliğinin tespit edilmesine imkan verecek ve kanunda geçerli kimlik olarak belirtilen belgelerin fotokopisi eklenmelidir. Nüfus cüzdanı, kimlik kartı veya pasaport kabul edilen kimliklerden bazılarıdır. Bunlardan birinin fotokopisinin eklenmesi yeterlidir.
Mahkeme Dilekçeleri: Olağan hukuk yollarını tüketirken başvurulan mahkemelere verilen dilekçeler eklenmelidir. Böylece AYM, başvurucunun hangi hakları talep ettiğini ve hangi itirazlarda bulunduğunu öğrenir.
Mahkeme Kararları: Olağan hukuk yollarındaki mahkemelerin verdiği kararlar eklenmelidir.
Tazminat Talebine Dair Belgeler: Tazminat talep ediliyorsa uğranan maddi ve manevi zararı gösteren belgelerin eklenmesi yararlı olacaktır.
İlgili Diğer Belgeler: Hak ihlali iddiasını kanıtlayacak nitelikte belgeler var ise onlar da eklenmelidir.

Bireysel başvuru formuna, ilgili belgelerin asılları veya onaylı suretleri eklenmelidir. Nüfus cüzdanın fotokopisi direkt olarak eklenebilir.

Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Ne Zaman Sonuçlanır?

Anayasa Mahkemesi’ne yapılan bireysel başvurunun ne zaman sonuçlanacağını söylemek zordur. Başvuruların değerlendirilmesinde AYM, kendi içerisinde belirlemiş olduğu kriterlere göre bazı dosyalara öncelik verebilmektedir. Bu da dosyaların sonuçlanma süresinin farklılık göstermesine neden olmaktadır.

Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru sonuçlanma süresi, 2-4 yıldır. Bazı dosyalar belirtilen süreden daha kısa, bazıları ise daha uzun sürelerde sonuçlanabilir.

Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Avukatsız Yapılır Mı?

Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yaparken avukat zorunluluğu bulunmamaktadır. Avukatsız olarak da başvuru yapılabilir. Ancak bireysel başvuru, kendine has kuralları olan bir yargı yoludur. Bu kuralların bilinmemesi durumunda, başvuru usulüne uygun olarak yapılamaz. Dolayısıyla da ortada bir hak ihlali olsa dahi usulüne uygun yapılmayan başvurular değerlendirilmez.

Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuruda Avukatın Önemi

Anayasa Mahkemesi’ne yapılacak bireysel başvuruda deneyimli bir avukattan hukuki destek alınması çok önemlidir. Böylece başvuru, iç tüzükte belirtilen hususlara uygun olacak şekilde gerçekleştirilir. Formun hatasız olarak doldurulması ve eklerin yine hatasız olarak eklenmesi sağlanır. Bütün bunlar ise bireysel başvurunun kabul edilmeme riskini ortadan kaldırır.

Avukattan alınacak hukuki destek, hangi hakların ihlal edildiğinin ortaya konması adına da önemlidir. Hukuki destek ile başvurucular, çok daha kapsamlı ve detaylı bir başvuru yapma imkanı yakalar. Bu ise bireysel başvurunun kabul edilerek hak ihlallerinin giderilmesine katkı verir.

Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru için hukuki destek veya danışmanlık almak isterseniz, bizimle dilediğiniz zaman iletişime geçebilirsiniz.